Ga Het Na Verhalen Ga Het Na

Hoe ging het verder? Er gingen weken, maanden voorbij zonder enig officieel bericht over wat er stond te gebeuren met mijn moeder. Mijn vader had een advocaat in de arm genomen, wat niet hielp. Aan de Politieke Opsporingsdienst was door de buurt een petitie aangeboden waarin werd getuigd van de goed dingen die mijn moeder gedaan had: “Zij had gedurende zes maanden onderdak verleend aan haar broer, die als stakend spoorwegman gevaar liep om in Duitsland te werk gesteld te worden. Zij had bij de razzia van 6 december 1944 genoemde broer op een schuilplaats in haar woning verborgen en de Duitsers, die het huis grondig doorzochten om de tuin hebben weten te leiden. Zij wist dat diverse buren mannen in de leeftijd voor uitzending naar Duitsland hadden, maar heeft dit niet verraden.”

Een dergelijke brief vond ik later van een vriendin van mij en van een leverancier uit de buurt. Niets hielp.Ondertussen was zij overgebracht naar een oud hospitaal en op weg naar huis nam mijn vriend de schone was mee en de vuile in ontvangst. De was werd kennelijk niet zo goed nagekeken, want er zat vaak een briefje in. Omstreeks begin October schrijft zij:”Lieve A.,Vandaag Zondag. Zal ik maar even een briefje schrijven, misschien kan ik het aan iemand meegeven. Als je de hele dag op de kamer moet blijven is het vreeselijk, de deur op slot, om de 4 uur mogen wij naar de w.c. en moeten met de handen op de rug en je gezicht naar de muur staan. Wanneer zullen we toch dat gekkenhuis uitkomen, ik hoop nog voor de verjaardagen (10 en 16 October ) thuis te zijn, je hoort steeds zulke gekke verhalen. Gelukkig dat Pap weer iedere dag op reis kan. Ik denk er steeds aan dat het zo ongezellig voor hem is als hij thuis komt. Had Joke veel bloemen met haar verjaardag op het graf?“ Wat mij destijds in dat briefje trof was dat zij toch wel compassie had met mijn vader dat het niet een gezellige thuiskomst was – nu nog maar even afgezien van het feit dat het voor mij ook niet zo gezellig was. Gelukkig had de vader van mijn vriend, die bij het Electriciteitsbedrijf werkte, het electra weer aangesloten zodat ik kon stofzuigen i.p.v. vegen. In het stopwol waarom ze gevraagd had was mot ontdekt en aan mij de boodschap alle kleren op mot na te kijken! Gelukkig bracht ook hier de DDT uitkomst. In November verscheen een rechercheur van de Politieke Opsporingsdienst, die vertelde dat mijn moeder wel vlug thuis zou komen. Wat hij precies kwam doen was niet duidelijk, maar hij “vorderde” wel een fiets zonder enig ontvangstbewijs, wat ik natuurlijk wel had moetenvragen. Ook kwam er iemand van het Beheersinstituut, waarbij mijn vader inzicht moest geven van zijn vermogen. Mijn ouders waren in gemeenschap van goederen getrouwd, dus de helft was van mijn moeder en dus “vijandelijk vermogen”. Mijn vader was vrij zakenman en het geld zat in de zaak en zou later als pensioen dienen. De Fl. 1000.- die op mijn moeders spaarbankboekje stond werden sowieso gefonfiskeerd. Het moeten voor mijn vader zorgelijke tijden geweest zijn, maar hij heeft mijn moeder nooit iets verweten.

Ondertussen was het bijna gewoon geworden dat mijn moeder niet thuis was. Ik maakte plannen om mijn praktijk voor de huishoudschool in Zweden te gan doen en ik vraag mij nu af of ik er rekening mee hield dat mijn moeder dan nog steeds niet thuis zou zijn en mijn vader er helemal alleen voor zou komen te staan. Maar dan wordt op 14 mei 1946 gebeld naar de huishoudschool dat mijn moeder de volgende dag vrij zou komen. Officieel heette dat “voorwaardelijk buiten vervolging gesteld”. Mijn vader en ik zijn haar gaan halen en toen we bij ons huis waren aangekomen zwaaide de overbuurvrouw, die een jaar geleden nog met gebalde vuisten had gestaan. Ze werd zonder probleem door iedereen weer geaccepteerd.

Nooit ben ik vergeten dat toen mijn moeder het huis binnenkwam ze uitriep: “Wat is het hier laag” Ik was perplex. Niet dat ik een emotionele uitbarsting had verwacht. Dat was niet de gewoonte in onze familie, maar toch “wat ben ik blij dat ik weer thuis ben” was toch wel het minste geweest. “Het huis was vies ik had geen feestmaal aangericht, haar was onrecht aangedaan en ze verwachtte eigenlijk dat ik weer de gehoorzame dochter zou zijn.” Wat niet het geval was. Het was goed dat ik eind juni naar Zweden vertrok.

Toen ik terug was uit Zweden bleek dat de verhouding met mijn moeder niet echt goed was en ook niet werd, ook toen zij in 1963 was overleden bleef het knagen. Nooit was het uitgesproken en toen ik las dat Dr. Hugenholtz het opnam voor degenen die “fout” geweest waren, het de groep noemde “die iedereen had laten barsten”, heb ik contact met hem gezocht. Hij gaf mij mijn moeder terug, hij relativeerde dat lidmaatschap en wees mij op haar goede kanten, zij zou in andere omstandigheden een prima verzetsvrouw geweest zijn.

Ik kon haar koppigheid om niet toe te willen geven dat ze een foute keus gemaakt had accepteren. Ze bezat een tomeloze energie, die ze in het huishouden niet kwijt had gekund. Het was geen uitdaging meer. Ze leerde toen ze de veertig gepasseerd was nog zwemmen. Terwijl haar zusters haar voorbeeld volgde, bleef zij in zee altijd de rots in de branding. Zij zorgde er ook voor dat wij lid werden van de zwemclub. Ze ging opnieuw fietsen en trok er op uit met leren jas aan door weer en wind. Naar IJmuiden, waar mijn grootouders woonden of naar het strandhuisje van mijn tante. ’s Zomers met mooi weer vroeg op, bepakt en bezakt over de Zeeweg naar het Bloemendaalse strand. Mijn vader kwam dan met de bus na en zat de hele dag met hoogstens zijn colbertjasje uit en de boord wat los in een rieten badstoel te genieten van het uitzicht terwijl mijn moeder, na ettelijke malen een duik in zee genomen te hebben, op een ezeltje reed of met een of ander balspel meedeed. Met vacantie naar Texel , logerend in een soort jeugdherberg terwijl mijn vader met de trein kwam en in een hotel overnachtte. Ze verzon uitstapjes zoals de kaasmarkt in Alkmaar of de Pier in Scheveningen, in 1937 naar de Jamboree of een excursie naar Schiphol, waarbij we een vliegtuig van binnen mochten bezichtigen en een foto gemaakt werd van de groep, staande onder de vleugels van het toestel. Dit alles werd vastgelegd op de gevoelige plaat, mogelijk gemaakt door het sparen van Persil (of was het Sunlight?) punten, waardoor je in het bezit kwam van een fototoestel. Ik herinner me dit als een gelukkige tijd. Helaas had ze in deze straat bij de buren kennis gemaakt met de NSB. Ze was meegegaan naar middagen voor vrouwen en was sympathiserend lid geworden.

In 1940 veranderde alles. We gingen verhuizen naar een groter huis, waardoor mijn zus en ik ieder een eigen kamer kregen Die van haar omdat ze op de M.M.S. zat werd een echte meisjeskamer met een bureautje en stoeltjes maar ik was tevreden met mijn zolderkamer met een raam waar je in kon zitten, een eigen plek onder het schuine dak. Toen ik in september ook naar de M.M.S ging werd aan meubeltjes niet meer gedacht. De oorlog was uitgebroken en de toekomstige verdiensten onzeker. Het strand werd verboden gebied. Ik zocht mijn heil de komende jaren in het zwembad. Daar voelde ik me thuis met mijn vrienden en vriendinnen, de gezelligheid, die ik thuis miste. Door de ruzies tussen mijn vader en moeder over dat lidmaatschap van de NSB, was de sfeer gespannen. Mijn moeder trok er alleen op uit en zei nooit wat ze gedaan had. Ik wilde het ook niet weten. Ik verweet mijn moeder dat “Zwaard van Damocles”. Er over praten had geen zin, zij werd er niet mee geconfronteerd, hoogstens een buurvrouw die niet meer groette.

Hoe ging het verdermet haar. Ik herinner me dat ze vaak huilde in die tijd en in de loop der jaren ben ik gaan beseffen wat het voor haar geweest moet zijn: je dochter op zo’n vreselijke manier te verliezen, de hongerwinter en toen die kamptijd. Maar ze kreeg haar oude veerkracht weer terug. Ze ging op gymnastiek, dat ze tot vlak voor haar dood heeft volgehouden, evenals natuurlijk fietsen en zwemmen. Toen mijn vader in 1956 gestorven was en zij aleen AOW en een heel klein kapitaaltje had ging zij als bijvedienste bij een familie, die vaak gasten had, koken. Ze was een goed kokkin en draaide haar hand niet om voor buitennissige gerechten. De familie was dan ook zeer met haar ingenomen. Mijn tante sprak er schande van en beweerde dat haar zoon dat nooit goed gevonden zou hebben – het was not done – totdat zij bij diezelfde familie een centje bij kon verdienen door daar te gaan strijken. Ze organiseerde een reis met een gehuurde boot om samen met haar broer en zusters door Nederland te varen en ging voor het eerst naar het buitenland mee met een cruisreis langs de Rijn.
Uiteindelijk een moeder op trots op te zijn!

In 2001 werd het mogelijk in het Algemeen Rijks archief (ARA) de dossiers van “collaboratie verdachte personen” te raadplegen. Ik wilde van die gelegenheid gebruik maken om uit te vinden waar mijn moeder nu eigenlijk van beschuldigd werd. Destijds hadden we dit ondanks die advocaat nooit gehoord. Van het ARA had ik al bericht ontvangen dat in het Archief van het Beheersinstituut geen dossier op naam van mijn moeder was aangetroffen, wat vreemd was want er was wel een “Vermogensverhoor” geweest. Behalve het procesverbaal van aanhouding.
De tenlastlegging was: “ dat zij in 1938 sympathiserend lid van de NSB was geworden en dat na februari 1941 (februaristaking) was gebleven. In april 1944 is zij gewoon lid geworden en dit totnhet eind van de oorlog gebleven. “In een clausule staat dat zij afstand doet van de goederen die door het Beheersinstituut in beslag zijn genomen (de fiets?) evenwel niet de goederen die door het Behersinstituut onder bewind zijn zijn genomen( vijandelijk vermogen) Dit Instituut moest uiterlijk drie maanden na dato (14/4-46) een beslissing hierover nemen. Helaas heb ik de uitkomst van die beslissing dus niet kunnen vinden, dar het hele dossier onvindbaar is. Zij werd dus” voorwaardelijk buitenvervolging gesteld” dus zij is niet veroordeeld en wellicht werd daarom geen beslag gelegd op het “vijandelijk vermogen” Behalve dat lidmaatschap had ze nooit met Volk en Vaderland gecolporteerd en was er niet op geabonneerd, maar kocht losse exemplaren. Het NSB-speldje had ze niet openlijk gedragen.